Mity kontra fakty

Czyli medycyna prewencyjna w świetle najnowszych badań

lek. Katarzyna Świątkowska

Czekolada na depresję?

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin

JEDZENIE NA LEPSZE MYŚLENIE

Wiele osób obecnie czuje się przygnębionych lub nawet cierpi na depresję.

Niedawne badania wykazały, że pewne niewielkie zmiany codziennych nawyków mogą mocno pomóc w tym, żeby mieć lepszy nastój i więcej energii.

Ciąg dalszy o tym, jaka żywność może wpłynąć na nasz kochany mózg w taki sposób, by zaczął produkować więcej neuroprzekaźników dających dobry humor. Oczywiście, w świetle „medycyny opartej na faktach”, nie na opiniach, plotkach i przesądach 😊

W poprzednim artykule przytaczałam badania dotyczące przeciwdepresyjnego działania  kawy.

Dzisiaj zajmiemy się czekoladą.  Czy rzeczywiście poprawia nastrój?  I co najważniejsze (no, przynajmniej dla mnie) co mówią na ten temat badania naukowe?

W jednym z najwcześniejszych (1993r) uczestnicy otrzymali  zadanie nie posiadające rozwiązania. Co oczywiście było frustrujące. Potem, połowie osób podano czekoladę, połowie-nie. „Czekoladowa grupa”  zgłaszała mniejszy niepokój w porównaniu z osobami nie poczęstowanymi czekoladą (1).

W badaniu z 2007 roku, obniżony nastrój uczestników wywołany smutnym filmem uległ poprawie po zjedzeniu czekolady. Wypicie wody, nie miało za to  już żadnego wpływu (2).

Podobnie, w badaniu z 2006 roku, uczestnicy zgłaszali bardziej pozytywny nastrój po spożyciu  czekolady (50 gramów) niż po  jabłku (3).

Czarna czy biała?

W  jednym z badań ochotnikom przez tydzień podawano gorzką czekoladę, później był tydzień przerwy, po którym podawano czekoladę białą. W każdym z tygodni oceniano  pamięć przestrzenną, szybkość refleksu, ostrość widzenia.

Wszystkie te parametry wypadały lepiej w „tygodniu czarnej czekolady” w porównaniu z „tygodniem białej”. Badacze podsumowali, że  można takie a nie inne wyniki, wytłumaczyć zwiększonym przepływem krwi w mózgu i w siatkówce oka po spożyciu polifenoli zawartych w gorzkiej  czekoladzie (9).

Nie od dzisiaj wiadomo, że niektórzy, w momencie przygnębienia , sięgają po czekoladę.

Niestety, w  świetle badań, zapewniają sobie jedynie chwilową radość z  jedzenia. I ta przyjemność jest większa gdy czekolada jest spożywana uważnie, powoli, ze zwracaniem uwagi na konsystencję, zapach  czyli zgodnie z zasadami „mindfulness”(44).

Mamy dużo dowodów na to, że polifenole zawarte w porządnej czekoladzie, pozytywnie wpływają na układ krążenia. Przytaczałam je w I części moich „Mitów Medycznych”.

Natomiast, związek czekolady i depresji nie jest tak jednoznaczny.

Wyniki systematycznego przeglądu  z 2017 roku wskazują, że spożywanie herbaty, kakao lub kawy może mieć działanie ochronne przed depresją, choć to jeszcze wymaga dalszych badań (4-8).

Powiedzmy sobie jednak, że w niektórych badaniach nie zaobserwowano żadnego związku między psychicznymi aspektami jakości życia a spożyciem czekolady (11,12).

Chociaż…

we wrześniu 2019 roku opublikowano badanie (58), po którym nagłówki gazet/portali  krzyczały: „Gorzka czekolada BRONI PRZED DEPRESJĄ!”.Fajny przykład na to, że nie zawsze warto wierzyć w to co piszą. Nawet jeśli powołują się na jakieś badanie.

Tak właśnie powstają FAKE NEWSY.

Otóż, to słynne badanie polegało na tym, że zapytano dwukrotnie w pewnym odstępie czasowym ponad  13 000 osób, co też one jadły w ciągu ostatnich 24 godzin, następnie poproszono ich o wypełnienie krótkiego kwestionariusza dotyczącego nastroju.

Tylko 1,1% osób jadło gorzką czekoladę i w tej grupie o 70% rzadziej  zgłaszano objawy depresji.

Ale, HALO!!!

To, że coś współistnieje, nie oznacza związku przyczynowego. Najczęściej obydwa zjawiska są spowodowane przez trzeci czynnik.

W czasie kiedy na Florydzie rośnie sprzedaż lodów, wzrasta również ilość ataków rekinów. Czy to znaczy, że  zjedzenie lodów sprawia, że ludzie stają się bardziej apetyczni dla rekinów?

Przecież nie.

Bardziej sensownym wytłumaczeniem  jest to, że kiedy jest cieplej, więcej osób  sięga po lody i więcej osób pływa w oceanie.

Osoby, które dążą do zdrowego stylu życia, częściej spożywają gorzką czekoladę, bo ma ona dobrze nagłośnione korzyści zdrowotne , w tym zapobieganie chorobom sercowo-naczyniowym.

Inny przykład:

Jakiś czas temu pojawiły się sensacyjne tytuły: „Czekolada może pomóc ludziom zachować szczupłą sylwetkę”.

Stało się tak po opublikowaniu badania naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego pod tytułem: „Częstsze spożywanie czekolady wiąże się z niższym wskaźnikiem masy ciała”. Autorzy zasugerowali, że niby czekolada blokuje odkładanie się tłuszczu i sprowokowali szaleństwo w światowych mediach (53).

A przecież współwystępowanie dwóch zjawisk nie musi oznaczać, że jedno wynika z drugiego. Bardziej  prawdopodobnym wyjaśnieniem jest, że pewni ludzie jedzą więcej czekolady, ponieważ są szczupli, a nie są szczupli ponieważ jedzą dużo czekolady 😉.

Choć faktycznie, w 2012 roku opublikowano badanie, w którym stwierdzono: „Osoby sięgające częściej po czekoladę ważą mniej w porównaniu z tymi, którzy zjadają TAKĄ SAMĄ ilość kalorii w ciągu dnia, ale w ich jadłospisie czekolada nie gości”(46).  Ale przecież, nie znaczy to, że sama czekolada odchudza. Świadczy jednak o tym, że zastąpienie nią INNYCH słodkości może wyjść na dobre tym, którzy woleliby ważyć mniej.

Bo, powiedzmy szczerze, jeśli będziemy sobie dostarczać systematycznie nadwyżkowych  kalorii, chociażby w postaci gorzkiej czekolady, nie ma siły, to spowoduje przyrost masy ciała.

Czekolada gorzka jest „superstar” , nie tylko dlatego, że ma bogactwo polifenoli, ale  też dlatego, że ma najmniejszy indeks glikemiczny (IG) wśród słodyczy, który wynosi 22  (bagietka ma IG=95, chleb żytni pełnoziarnisty IG=58).

Indeks glikemiczny mówi nam jak szybko  cukier zawarty w danym produkcie przeskakuje do krwi. Im wyższy, tym gorzej dla nas , bowiem mamy taką sytuację jakbyśmy wsiedli w roller-coaster.

Kiedy zjadamy produkt bogaty w węglowodany o wysokim indeksie glikemicznym, poziom cukru we krwi rośnie,  trzustka  uwalnia insulinę, aby jak najszybciej go obniżyć, upchnąć do komórek.

I to prowadzi do gwałtownego zmniejszenia poziomu cukru we krwi.

W odpowiedzi na ten ostry  zjazd w dół, produkujemy hormony stresu „podnoszące cukier”:  kortyzol, adrenalinę, które sprawiają, że nasz mózg błaga o coś słodkiego, a my czujemy lęk, drażliwość (28).

Spadek  poziomu cukru powoduje gorszy nastrój,  wpływa niekorzystnie na mózg. Mogą pojawić się  zaburzenia funkcji poznawczych, zmiany nastroju i zachowania oraz zmęczenie (29,30),

Cykl zaczyna się  od nowa. Mamy gigantyczne wzloty i spadki. Cukrowy roller-coaster.

Osoby, w których jadłospisie jest dużo produktów o wysokim ładunku glikemicznym narażają się na gorszy nastrój , nie wspominając o innych problemach zdrowotnych (59, 63).

Cukier, biała mąka,  sprzyjają depresji!!!

Niezależnie od tego, czy dana osoba pije słodki napój, czy zjada cukier w postaci ciastka, białej bułeczki,  powoduje to natychmiastowy przypływ energii, ale też zaczyna się jazda kolejką górską.

Insulina chowa cukier do komórek, poziom we krwi leci w dół „na łeb, na szyję”,  czujemy się wyczerpani. Powtarzające się ostre skoki i spadki poziomu glukozy we krwi sprawiają, że łatwiej „łapie się doła”. Osoby spożywające dużo słodyczy czy słodkich napojów,  częściej po pewnym czasie zapadają na depresję (23,24).

Biała mąka, cukier, ogólnie- przetworzona żywność,  prowokują zapalenia (25-27). A zapalenie ma związek z rozwojem  depresji.

Kiedy zdrowych ochotników w kontrolowanych warunkach zaczęto karmić pokarmami o wysokim ładunku glikemicznym, zanotowano pojawienie się lub nasilenie  objawów depresji (31).

Wiele osób uważa, że słodycze mają większą wartość „pocieszającą”. Jednak, w  świetle badań zapewniają jedynie chwilową radość  jedzenia. Zaś np. spożywanie owoców i warzyw, pełnych ziaren, ryb,  ma korzystny wpływ na długoterminowe zadowolenie z życia (32,33,49-52, 61). Zwiększenie spożycia warzyw i owoców nie tylko redukuje ryzyko depresji w przyszłości, ale i zmniejsza depresyjne objawy (35-39). Polifenole w owocach i warzywach, mogą odgrywać ważną rolę w zdrowiu psychicznym (39,40).

Ograniczenie spożycia owoców i warzyw w 3-letnim okresie obserwacji 15–18-latków wiązało się ze zwiększonym ryzykiem zgłaszania objawów depresji (34).

Ludzie w gorszym nastroju wybierają sięgają po mniej zdrową żywność (41-43).

Powstaje błędne koło.

Kiedy obserwowano 10.000 studentów w ciągu 4,4 lat, stwierdzono, że ci, którym udało się sposobem odżywiania zbliżyć do  diety śródziemnomorskiej mieli o 42% mniejsze ryzyko zachorowania na depresję (45).

Poprawa diety= poprawa nastróju (48).

Badanie SMILES (2017 rok ) było pierwszym badaniem interwencyjnym testującym możliwość, że zmiana  diety może być  strategią leczenia/lub wspomagania leczenia depresji (62).

Obserwowano dwie grupy przypadkowo wylosowanych  pacjentów- część otrzymała wsparcie społeczne, pozostali, zamiast tego,  nadzór dietetyka pilnującego by  te osoby zdrowej jadły (nacisk na pełne ziarna, warzywa , owoce, rośliny strączkowe, niskotłuszczowe i niesłodzone produkty mleczne, orzechy, ryby, kurczak i oliwa z oliwek, jednocześnie redukcja spożycia słodyczy, rafinowanych płatków zbożowych, smażonych potraw, fast-foodów, wędlin  słodkich napojów).

 Po 12 tygodniach w grupie interwencji dietetycznej  zanotowano znaczące zmniejszenie objawów depresji. Co ciekawe, grupa jedząca zdrowiej wydała też mniej pieniędzy na żywność i napoje.

W innym badaniu (2019 rok) osoby z obniżonym nastrojem  zostały losowo przydzielone do 3-tygodniowej interwencji dietetycznej (zwiększenie spożycia zdrowego i zmniejszenie niezdrowego pożywienia) lub do grupy kontrolnej stosującej zwyczajową dietę.

 W pierwszej grupie stwierdzono zmniejszenie objawów depresji (47).

Wróćmy jeszcze do czekolady…

Cukier w czekoladzie gorzkiej jest cukrem dość leniwym. Tylko… jest go w po prostu mnóstwo.

Czekolada jest niestety w połowie CUKREM.

Mleczna czekolada składa się w ok. 58% z cukru, czyli w 1 tabliczce ważącej  100g mamy 11 łyżeczek cukru. Gorzka czekolada (70% kakao) jest w ok 45%  cukrem (100g takiej czekolady = 9 łyżeczek cukru).

 Jeśli  zjemy dużo czekolady to dostarczymy sobie dużej ilości cukru, który mimo, że „leniwy”, to spowoduje skok poziomu we krwi, bowiem indeks glikemiczny to tylko część prawdy.

 Nie mówi o tym co się dzieje z cukrem po spożyciu danego produktu.

  To określa „ładunek glikemiczny” (=indeks glikemiczny pomnożony przez ilość węglowodanów w gramach w danej porcji i to wszystko podzielone przez 100).

Kiedy niski indeks glikemiczny czarnej czekolady pomnożymy przez dużą zawartość cukru w niej zawartą, okazuje się, że nie jest już tak różowo.

Choć, jeśli już zamierzamy sięgnąć po coś słodkiego, gorzka czekolada zdecydowanie jest lepsza niż np. herbatniki, czy cukierki,  „ciasteczka” – mające wyższy  indeks glikemiczny – IG = 57, zawierające  przeciętnie aż 80% węglowodanów do tego często jeszcze  szkodliwe tłuszcze trans.

W czekoladzie mamy mnóstwo aktywnych związków. Najliczniejsze są FLAWANOLE, będące podgrupą polifenoli, ale mamy też kofeinę, metyloksantyny i jeszcze Inne składniki psychoaktywne, np. salsolinol (10).

Czekolada jest w 1/3 tłuszczem.  Tłuszcz zawarty w prawdziwej czekoladzie pochodzi z masła kakaowego. A  1/3  masła kakaowego  stanowi kwas oleinowy. Ten sam, który znajdziemy w oliwie z oliwek (jeśli nie jest podrobiona i nie jest to olej roślinny udający oliwę,  jak to powszechnie się zdarza).

Kolejne 1/3 masła kakaowego  to kwas stearynowy. Wprawdzie, tłuszcz nasycony, ale organizm i tak metabolizuje go do kwasu oleinowego (13,14).

 Czekolada i kakao,  korzystnie wpływają na „cholesterole” i trójglicerydy (15-22).

W badaniach zauważano, że miłośnicy gorzkiej  czekolady rzadziej zapadają na zawały i udary, mają lepsze ciśnienie i to po uwzględnieniu wieku, wskaźnika masy ciała (BMI) , stylu życia, przyjmowania leków, ilości kalorii w diecie.

.

Rodzaj polifenoli, które zawiera czekolada to  FLAWANOLE. Mają gorzki smak, żeby go złagodzić, producenci często przetwarzają kakao za pomocą technik , które poprawiają smak i konsystencję, lecz niestety, niszczą flawanole (54).

.

Kolor czekolady NIC nie mówi o zawartości flawanoli czyli o jej zdrowotnych właściwościach  (!!!).

.

 Jednym z najważniejszych etapów w procesie produkcji, gdzie występuje znaczna utrata tych cennych związków, jest alkalizacja. Dodanie związków alkalicznych do śruty kakaowej poprawia smak i rozpuszczalność kakao, eliminuje gorycz. Niestety, też pozbywamy się najbardziej aktywnych flawanoli , bo to one są gorzkie.

I teraz najlepsze. 

Jednym z efektów alkalizacji jest ciemnienie kakao. Tak. Najciemniejsza czekolada, może być niemal pozbawiona flawanoli. Procent kakao, jak kolor czekolady, nie niosą żadnych informacji o ilości flawanoli w czekoladzie (55-57).

źródła

1.            Weisenberg M, Gerby Y, Mikulincer M. (1993). Aerobic exercise and chocolate as means for reducing learned helplessness. Cognitive Therapy and Research, 17, 579-592

2.            Macht, M., & Mueller, J. (2007). Immediate effects of chocolate on experimentally induce

mood states. Appetite, 49, 667-674

3.            Macht, M., & Dettmer, D. (2006). Everyday mood and emotions after eating a chocolate bar

or an apple. Appetite, 46, 332-336

4.            Ibero-Baraibar I, Perez-Cornago A, Ramirez MJ, Martinez JA, Zulet MA. An increase in plasma homovanillic acid with cocoa extract consumption is associated with the alleviation of depressive symptoms in overweight or obese adults on an energy restricted diet in a randomized controlled. J Nutr 2016. doi:10.3945/jn.115.222828

5.            Martin FJ, Antille N, Rezzi S, Kochhar S. Everyday eating experiences of chocolate and non-chocolate snacks impact postprandial anxiety, energy and emotional States. Nutrients 2012; 4: 554–567

6.            Parker G, Crawford J. Chocolate craving when depressed: a personality marker. Br J Psychiatry 2007; 191: 351–352

7.            Pase MP, Scholey AB, Pipingas A, Kras M, Nolidin K, Gibbs A, Wesnes K, Stough C. Cocoa polyphenols enhance positive mood states but not cognitive performance: a randomized, placebo-controlled trial. J Psychopharmacol 2013; 27: 451–458

8.            García-Blanco T, Dávalos A, Visioli F. Tea, cocoa, coffee, and affective disorders: vicious or virtuous cycle? J Affect Disord 2017; 224: 61–68

9.            Field DT, Williams CM, Butler LT. Consumption of cocoa flavanols results in an acute improvement in visual and cognitive functions. Physiol Behav 2011; 103: 255–260

10.          Tuenter E, Foubert K, Pieters L. Mood Components in Cocoa and Chocolate: The Mood Pyramid. Planta Med. 2018 Aug;84(12-13):839-844. doi: 10.1055/a-0588-5534. Epub 2018 Mar 14. PMID: 29539647.

11.          Balboa-Castillo T, López-García E, León-Muñoz LM, Pérez-Tasigchana RF, Baneganas JR, Rodriguez-Artalejo F, Guallar-Castillon P. Chocolate and  health-related quality of life: a prospective study. PLoS One 2015; 10: e0123161

12.          Rose N, Koperski S, Golomb BA. Mood food: chocolate and depressive symptoms in a cross-sectional analysis. Arch Intern Med 2010; 170: 699–703

13.          Effect of dietary stearic acid on plasma cholesterol and lipoprotein levels. Bonanome A, Grundy SM. N Engl J Med. 1988; 318: 1244–1248.

14.          Effects of dietary fatty acids and carbohydrates on the ratio of serum total to HDL cholesterol and on serum lipids and apolipoproteins: a meta-analysis of 60 controlled trials. Mensink RP, Zock PL, Kester AD, Katan MB Am J Clin Nutr. 2003; 77: 1146–1155.

15.          Kris-Etherton PM, Derr JA, Mustad VA, Seligson FH, Pearson TA. Effects of a milk chocolate bar per day substituted for a high-carbohydrate snack in young men on an NCEP/AHA Step 1 Diet. Am J Clin Nutr. 1994; 60: 1037S–

16.          Grassi D, Necozione S, Lippi C, Croce G, Valeri L, Pasqualetti P, Desideri G, Blumberg JB, Ferri C. Cocoa reduces blood pressure and insulin resistance and improves endothelium-dependent vasodilation in hypertensives. Hypertension. 2005; 46: 398–405.

17.          Waterhouse AL, Shirley JR, Donovan JL. Antioxidants in chocolate. Lancet. 1996; 348: 834, European Heart Journal.

18.          Kondo K, Hirano R, Matsumoto A, Igarashi O, Itakura H. Inhibition of LDL oxidation by cocoa. Lancet. 1996; 348: 1514.

19.          Mursu J, Voutilainen S, Nurmi T, Rissanen TH, Virtanen JK, Kaikkonen J, Nyyssonen K, Salonen JT. Dark chocolate consumption increases HDL cholesterol concentration and chocolate fatty acids may inhibit lipid peroxidation in healthy humans. Free Radic Biol Med. 2004; 37: 1351–1359.

20.          Baba S, Osakabe N, Kato Y, Natsume M, Yasuda A, Kido T, Fukuda K, Muto Y, Kondo K. Continuous intake of polyphenolic compounds containing cocoa powder reduces LDL oxidative susceptibility and has beneficial effects on plasma HDL-cholesterol concentrations in humans. Am J Clin Nutr. 2007; 85: 709–717.

21.          Baba S, Natsume M, Yasuda A, Nakamura Y, Tamura T, Osakabe N, Kanegae M, Kondo K. Plasma LDL and HDL cholesterol and oxidized LDL concentrations are altered in normo- and hypercholesterolemic humans after intake of different levels of cocoa powder. J Nutr. 2007; 137: 1436–1441.

22.          Contemporary Reviews in Cardiovascular Medicine Cocoa and Cardiovascular Health Roberto Corti, Andreas J. Flammer,; Norman K. Hollenberg, MD, PhD, MDCirculation.2009; 119: 1433-1441doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.108.827022

23.          Adjibade M., Julia C., Allès B., Touvier M., Lemogne C., Srour B., Hercberg S., Galan P., Assmann K.E., Kesse-Guyot E. Prospective association between ultra-processed food consumption and incident depressive symptoms in the French NutriNet-Santé cohort. BMC Med. 2019;17:78.

24.          Martínez Steele E, Popkin BM, Swinburn B, Monteiro CA. The share of ultra-processed foods and the overall nutritional quality of diets in the US: evidence from a nationally representative cross-sectional study. Popul Health Metrics. 2017;15:6.

25.          Liu S, Manson JE, Buring JE, Stampfer MJ, Willett WC, Ridker PM. Relation between a diet with a high glycemic load and plasma concentrations of high-sensitivity C-reactive protein in middle-aged women. Am J Clin Nutr. 2002;75:492–498.

26.          Levitan EB, Cook NR, Stampfer MJ, Ridker PM, Rexrode KM, Buring JE, Manson JE, Liu S. Dietary glycemic index, dietary glycemic load, blood lipids, and C-reactive protein. Metabolism. 2008;57:437–443

27.          O’Keefe JH, Gheewala NM, O’Keefe JO. Dietary strategies for improving post-prandial glucose, lipids, inflammation, and cardiovascular health. J Am Coll Cardiol 2008;51:249-55. 10.1016/j.jacc.2007.10.016

28.          Ludwig DS. The glycemic index: physiological mechanisms relating to obesity, diabetes, and cardiovascular disease. JAMA 2002;287:2414–23.

29.          Seaquist ER, Anderson J, Childs B, Cryer P, Dagogo-Jack S, Fish L, Heller SR, Rodriguez H, Rosenzweig J, Vigersky R. Hypoglycemia and diabetes: a report of a workgroup of the American Diabetes Association and The Endocrine Society. Diabetes Care 2013;36:1384–95.

30.          Park MJ, Yoo SW, Choe BS, Dantzer R, Freund GG. Acute hypoglycemia causes depressive-like behaviors in mice. Metabolism 2012;61:229–36.

31.          Salari-Moghaddam A, Saneei P, Larijani B, Esmaillzadeh A. Glycemic index, glycemic load, and depression: a systematic review and meta-analysis. Eur J Clin Nutr 2019;73:356-65. 10.1038/s41430-018-0258-z

32.          Khalid S, Williams CM, Reynolds SA. Is there an association between diet and depression in children and adolescents? A systematic review. Br J Nutr. 2016;116:2097–2108. doi: 10.1017/S0007114516004359.

33.          Li Y, Lv MR, Wei YJ, Sun L, Zhang JX, Zhang HG, et al. Dietary patterns and depression risk: a meta-analysis. Psychiatry Res. 2017;253:373–382. doi: 10.1016/j.psychres.2017.04.020.

34.          Andersen JH, Labriola M, Lund T, Hansen CD. Development of health and depressive symptoms among Danish adolescents—socioeconomic differences and effects of life-style. Open J Prev Med. 2013:104–10.

35.          Mujcic R, Oswald AJ. Evolution of well-being and happiness after increases in consumption of fruit and vegetables. Am J Public Health. 2016;106:1504–1510.

36.          Nguyen B, Ding D, Mihrshahi S. Fruit and vegetable consumption and psychological distress: cross-sectional and longitudinal analyses based on a large Australian sample. BMJ Open. 2017;7:e014201. doi: 10.1136/bmjopen-2016-014201.

37.          Wahl DR, Villinger K, König LM, Ziesemer K, Schupp HT, Renner B. Healthy food choices are happy food choices: evidence from a real life sample using smartphone based assessments. Sci Rep. 2017;7:17069. doi: 10.1038/s41598-017-17262-9.

38.          White BA, Horwath CC, Conner TS. Many apples a day keep the blues away–daily experiences of negative and positive affect and food consumption in young adults. Br J Health Psychol. 2013;18:782–798

39.          Tangney CC, Rasmussen HE. Polyphenols, inflammation, and cardiovascular disease. Curr Atheroscler Rep. 2013;15:324. doi: 10.1007/s11883-013-0324-x.

40.          Gomez-Pinilla F, Nguyen TT. Natural mood foods: the actions of polyphenols against psychiatric and cognitive disorders. Nutr Neurosci. 2012;15:127–133. doi: 10.1179/1476830511Y.0000000035.

41.          Canetti, L., Bachar, E., & Berry, E. M. (2002). Food and emotion. Behavioural Processes,

60, 157-160.

42.          Gardner, M. P., Wansink, B., Kim, J., & Park, S. (2014). Better moods for better eating?:

How mood influences food choice. Journal of Consumer Psychology 24, 320-335

43.          Macht, M. (2008). How emotions affect eating: A five-way model. Appetite, 50, 1-11.

44.          Meier BP, Noll SW, Molokwu OJ. The sweet life: The effect of mindful chocolate consumption on mood. Appetite. 2017 Jan 1;108:21-27. doi: 10.1016/j.appet.2016.09.018. Epub 2016 Sep 15. PMID: 27642035.

45.          Sánchez-Villegas A, Delgado-Rodríguez M, Alonso A, et al. Association of the Mediterranean dietary pattern with the incidence of depression: the Seguimiento Universidad de Navarra/University of Navarra follow-up (SUN) cohort. Archives of General Psychiatry. 2009;66(10):1090–8.

46.          Association between more frequent chocolate consumption and lower body mass index. Golomb BA, Koperski S, White HL.Arch Intern Med. 2012;172:519-521.

47.          Francis HM, Stevenson RJ, Chambers JR, Gupta D, Newey B, Lim CK. A brief diet intervention can reduce symptoms of depression in young adults – A randomised controlled trial. PLoS One. 2019;14(10):e0222768. Published 2019 Oct 9. doi:10.1371/journal.pone.0222768

48.          Firth J, Marx W, Dash S, Carney R, Teasdale SB, Solmi M, et al. The effects of dietary improvement on symptoms of depression and anxiety: a meta-analysis of randomized controlled trials. Psychosom Med. 2019;81(3):265–80. 10.1097/PSY.0000000000000673

49.          Lai JS, Hiles S, Bisquera A, Hure AJ, McEvoy M, Attia J. A systematic review and meta-analysis of dietary patterns and depression in community-dwelling adults. Am J Clin Nutr. 2013;99(1):181–97. doi: 10.3945/ajcn.113.069880.

50.          Jacka FN, Mykletun A, Berk M, Bjelland I, Tell GS. The association between habitual diet quality and the common mental disorders in community-dwelling adults: the Hordaland Health Study. Psychosom Med. 2011;73(6):483–90.

51.          Akbaraly TN, Brunner EJ, Ferrie JE, Marmot MG, Kivimaki M, Singh-Manoux A. Dietary pattern and depressive symptoms in middle age. Br J Psychiatry. 2009;195(5):408–13. doi: 10.1192/bjp.bp.108.058925.

52.          Psaltopoulou T, Sergentanis TN, Panagiotakos DB, Sergentanis IN, Kosti R, Scarmeas N. Mediterranean diet, stroke, cognitive impairment, and depression: a meta-analysis. Ann Neurol. 2013;74(4):580–91. doi: 10.1002/ana.23944.

53.          Golomb BA, Koperski S, White HL. Association between more frequent chocolate consumption and lower body mass index. Arch Intern Med. 2012;172(6):519-521. doi:10.1001/archinternmed.2011.2100

54.          Miller et al. Impact of alkalization on the antioxidant and flavanol content of commercial cocoa powders. J Agric Food Chem 56:8527-33 (2008).

55.          Is It the Dark in Dark Chocolate? Norman K. Hollenberg,; Naomi D.L. Fisher,Circulation.2007; 116: 2360-2362 doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.107.738070

56.          Di Mattia CD, Sacchetti G, Mastrocola D, Serafini M. From cocoa to chocolate: the impact of processing on in vitro antioxidant activity and the effects of chocolate on antioxidant markers in vivo. Front Immunol 2017; 8: 1207

57.          Kongor JE, Hinneh M, Van de Walle D, Afoakwa EO, Boeckx P, Dewettinck K. Factors influencing quality variation in cocoa (Theobroma cacao) bean flavour profile – a review. Food Res Int 2016; 82: 44–52

58.          Jackson, SE, Smith, L, Firth, J, et al. Is there a relationship between chocolate consumption and symptoms of depression? A cross‐sectional survey of 13,626 US adults. Depress Anxiety. 2019; 36: 987– 995.

59.          Gangwisch JE, Hale L, Garcia L, et al. High glycemic index diet as a risk factor for depression: analyses from the Women’s Health Initiative. Am J Clin Nutr. 2015;102(2):454-463. doi:10.3945/ajcn.114.103846

60.          Firth J, Gangwisch JE, Borisini A, Wootton RE, Mayer EA. Food and mood: how do diet and nutrition affect mental wellbeing? [published correction appears in BMJ. 2020 Nov 9;371:m4269]. BMJ. 2020;369:m2382. Published 2020 Jun 29. doi:10.1136/bmj.m2382

61.          Lassale C, Batty GD, Baghdadli A, et al. Healthy dietary indices and risk of depressive outcomes: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Mol Psychiatry 2019;24:965-86. 10.1038/s41380-018-0237-8

62.          Jacka FN, O’Neil A, Opie R, Itsiopoulos C, Cotton S, Mohebbi M, et al. A randomised controlled trial of dietary improvement for adults with major depression (the ‘SMILES’ trial). BMC Med. 2017;15:23.

63.          Rahimlou M, Morshedzadeh N, Karimi S, Jafarirad S. Association between dietary glycemic index and glycemic load with depression: a systematic review. Eur J Nutr. 2018 Oct;57(7):2333-2340. doi: 10.1007/s00394-018-1710-5. Epub 2018 May 9. PMID: 29744611.

Katarzyna

Katarzyna

Zostaw komentarz

Katarzyna Świątkowska

lekarz medycyny

Jestem absolwentką Akademii Medycznej w Gdańsku, mieszkam i prowadzę praktykę lekarską w pięknym mieście na Pomorzu Zachodnim.
Od lat staram się przekonywać swoich pacjentów i czytelników mojej strony, że dbałość o zdrowie nie polega na gonitwie za modnymi suplementami i magicznej wierze, że lekarz załatwi za nas wszystko.
Zależy mi niezwykle, by najnowsze doniesienia naukowe dotarły do jak najszerszego kręgu odbiorców. Przyznaję, że traktuję to jako moją misję życiową.